
قوانین استفاده از تراس آپارتمان؛ تراس مشاع یا اختصاصی؟
تراس یکی از بخشهایی است که در بسیاری از آپارتمانهای امروزی وجود دارد و میتواند برای استراحت، نگهداری گل و گیاه یا استفاده از هوای آزاد کاربرد داشته باشد. با این حال، استفاده از تراس همیشه بدون اختلاف نیست. گاهی میان ساکنان درباره مالکیت تراس، حق استفاده از آن، امکان ایجاد تغییرات و حتی شستوشوی این فضا اختلاف به وجود میآید.
برای شناخت قوانین استفاده از تراس آپارتمان، ابتدا باید تفاوت تراس، بالکن و ایوان را بدانیم و سپس وضعیت حقوقی این فضا را از نظر اختصاصی یا مشاع بودن بررسی کنیم.
تفاوت ایوان، تراس و بالکن چیست؟
در گفتوگوهای روزمره، واژههای ایوان، تراس و بالکن گاهی بهجای یکدیگر استفاده میشوند؛ اما این فضاها از نظر معماری و ضوابط ساختمانی تفاوتهایی دارند.
در ساختمانهای قدیمی ایران، ایوان یکی از بخشهای مهم خانه بود. این فضا معمولاً در ارتباط با حیاط ساخته میشد و به دلیل داشتن سقف و قرار گرفتن در فضای نیمهباز، امکان استفاده از هوای آزاد و پناه گرفتن در برابر آفتاب و باران را فراهم میکرد.
در آپارتمانهای امروزی، بیشتر با دو فضای تراس و بالکن روبهرو هستیم. تفاوت اصلی آنها در ساختار و وضعیت سقف است.
بالکن چیست؟
بالکن فضایی است که به ساختمان متصل میشود و معمولاً از یک یا چند طرف به فضای بیرون راه دارد. این قسمت اغلب دارای سقف است و اطراف آن ممکن است با نرده، دیوار کوتاه یا ترکیبی از این دو محدود شده باشد.
بالکن معمولاً به یکی از واحدهای آپارتمان تعلق دارد و مساحت آن، با توجه به ضوابط مربوط به محاسبه زیربنا و وضعیت ثبتی، در مشخصات ملک منعکس میشود.
اگر فضای موردنظر بهطور کامل با دیوار و مصالح ساختمانی از محیط بیرون جدا شده باشد، ممکن است دیگر نتوان آن را از نظر ضوابط معماری بالکن محسوب کرد.
تراس چیست؟
تراس فضایی باز و بدون سقف است که به ساختمان متصل میشود. این فضا ممکن است در مجاورت یک واحد قرار داشته باشد یا بخشی از قسمتهای مشترک ساختمان محسوب شود.
در برخی ساختمانها، تراس بهگونهای طراحی شده که فقط از یک واحد امکان دسترسی به آن وجود دارد. در چنین شرایطی ممکن است حق استفاده اختصاصی از آن برای واحد مجاور در نظر گرفته شود.
در مقابل، بعضی تراسها سقف طبقه زیرین هستند یا تأسیسات مشترک ساختمان روی آنها قرار دارد. این نوع فضاها ممکن است جزو مشاعات محسوب شوند و یک واحد بهتنهایی حق تصرف و تغییر در آنها را نداشته باشد.
بنابراین، صرف اینکه تراس از داخل یک واحد قابل دسترسی باشد، همیشه به معنای مالکیت اختصاصی آن نیست. برای تشخیص وضعیت حقوقی باید سند مالکیت، صورتمجلس تفکیکی و ضوابط مربوط بررسی شوند.
ایوان یا بهارخواب چیست؟
ایوان فضایی نیمهباز است که معمولاً در بخش بیرونی ساختمان و در ارتباط با حیاط قرار میگیرد. این قسمت اغلب سقف دارد و از چند طرف ممکن است با دیوار یا ستون محدود شده باشد.
در معماری سنتی ایران، ایوان بهخصوص در خانههای مناطق گرم و خشک کاربرد زیادی داشت. این فضا در تابستان برای استراحت و استفاده از هوای آزاد مناسب بود و در عین حال، ارتباط میان فضای داخلی خانه و حیاط را برقرار میکرد.
با گسترش آپارتمانسازی، استفاده از ایوان به شکل سنتی کمتر شده و تراس و بالکن جایگاه بیشتری در ساختمانهای جدید پیدا کردهاند.
قوانین مربوط به تراس از نظر حقوق ثبتی
برای تشخیص اینکه تراس به یک واحد تعلق دارد یا جزو مشاعات ساختمان است، باید به مقررات تفکیک آپارتمانها و مدارک ثبتی توجه کرد.
در دستورالعمل تفکیک آپارتمانها، بندهای ۱۸ تا ۲۰ به وضعیت بالکنهای غیرمسقف و تراس اشاره دارند. مفاد این بندها در تشخیص مالکیت و حق استفاده از تراس اهمیت دارد.

بند ۱۸؛ تراس متصل به یک واحد
بر اساس این بند، بالکن یا تراس غیرمسقفی که به فضای حیاط یا معبر پیشروی کرده و راه دسترسی به آن برای سایر طبقات وجود ندارد، در صورتی که عرفاً جزئی از واحد باشد، به آپارتمانی تعلق میگیرد که به آن متصل است و دسترسی مستقیم دارد.
در چنین شرایطی، مشخصات تراس باید در صورتمجلس تفکیکی و مدارک مربوط به واحد به شکل مقرر درج شود.
بند ۱۹؛ تراس بهعنوان قسمت مشترک
اگر تراس راه عبور جداگانه داشته باشد، سقف طبقه زیرین محسوب شود یا تأسیسات ساختمان روی آن نصب شده باشد، ممکن است طبق گواهی پایان کار در بخش مشاعات ساختمان ثبت شود.
در این حالت، تراس صرفاً به دلیل قرار گرفتن در کنار یک واحد، ملک اختصاصی آن واحد محسوب نمیشود.
بند ۲۰؛ حق استفاده اختصاصی از تراس
در این بند به قسمتهایی اشاره شده که در اسناد مالکیت بهعنوان ملک اختصاصی یک یا چند مالک تعیین نشدهاند و اصولاً در شمار قسمتهای مشترک قرار میگیرند.
با این حال، در شرایط خاص ممکن است حق استفاده از کف تراسی به واحد مجاور اختصاص داده شود؛ برای نمونه، زمانی که دسترسی به آن فقط از طبقه بالایی امکانپذیر باشد، تأسیسات مشترکی روی آن نصب نشده باشد و سایر مالکان نیز به آن دسترسی نداشته باشند.
در چنین شرایطی، حق استفاده باید در صورتمجلس تفکیکی و اسناد مربوط درج شود. همچنین این حق لزوماً به معنای اجازه ساختوساز یا تغییر وضعیت تراس نیست و ممکن است محدودیتهایی برای مالک یا استفادهکننده در نظر گرفته شود.
چگونه بفهمیم تراس مشاع است یا اختصاصی؟
برای تشخیص وضعیت تراس، باید چند موضوع را در کنار یکدیگر بررسی کرد:
- سند مالکیت: مشخص میکند تراس یا حق استفاده از آن بهصورت اختصاصی برای واحدی ثبت شده است یا خیر.
- صورتمجلس تفکیکی: اطلاعات مربوط به قسمتهای اختصاصی و مشترک ساختمان را مشخص میکند.
- نحوه دسترسی: باید بررسی شود که آیا فقط یک واحد به تراس دسترسی دارد یا سایر ساکنان نیز امکان ورود به آن را دارند.
- وجود تأسیسات: نصب تجهیزات مشترک مانند کولر، لولهها یا تأسیسات ساختمانی میتواند در تشخیص وضعیت تراس مؤثر باشد.
- کاربری و ساختار تراس: اینکه تراس سقف طبقه زیرین باشد یا بخشی از فضای مشترک ساختمان محسوب شود، اهمیت دارد.
در نتیجه، نمیتوان تنها با مشاهده محل قرارگیری تراس یا داشتن درب دسترسی از یک واحد، درباره مالکیت آن تصمیم قطعی گرفت.
منظور از قسمت مشاع ساختمان چیست؟
مشاعات به بخشهایی از ساختمان گفته میشود که مالکیت اختصاصی یک واحد نیستند و مالکان آپارتمانها بهصورت مشترک در آنها حق دارند.
هر مالک، مالکیت اختصاصی واحد خود را دارد؛ اما در بخشهایی مانند راهپله، پشتبام و حیاط با سایر مالکان شریک است. به همین دلیل، هیچیک از ساکنان نمیتواند بدون رعایت حقوق دیگران و مقررات ساختمان، بهتنهایی در این قسمتها تغییر ایجاد کند.
بخشهای مشاع ساختمان معمولاً شامل موارد زیر هستند:
- زمین و عرصه ساختمان
- پشتبام
- ورودی و درب اصلی ساختمان
- راهروها و راهپلهها
- آسانسور
- ورودی پارکینگ و فضاهای مشترک آن
- موتورخانه و تأسیسات عمومی
- انشعابات و لولهکشیهای مشترک
- حیاط و باغچه
- لابی و فضاهای عمومی
اگر تراس طبق اسناد و مقررات جزو مشاعات باشد، استفاده از آن نیز باید با رعایت حقوق سایر مالکان و محدودیتهای مربوط انجام شود.
آیا استفاده اختصاصی از تراس مشاع امکانپذیر است؟
در برخی شرایط، ممکن است حق استفاده از یک تراس مشترک به واحدی مشخص اختصاص داده شود. برای مثال، اگر تنها راه دسترسی به تراس از داخل یک واحد باشد و شرایط قانونی و ثبتی لازم وجود داشته باشد، امکان ثبت حق استفاده برای آن واحد مطرح میشود.
اما باید میان مالکیت اختصاصی و حق استفاده تفاوت قائل شد. ممکن است یک واحد اجازه استفاده از تراس را داشته باشد، ولی حق ساختوساز، تغییر کاربری، نصب تجهیزات یا ایجاد تغییرات اساسی در آن را نداشته باشد.
بنابراین، حتی اگر تراس در اختیار استفادهکننده مشخصی قرار گرفته باشد، حدود اختیارات او باید مطابق اسناد و مقررات تعیین شود.
قوانین شستوشوی تراس در آپارتمان
یکی از اختلافهای رایج میان همسایگان، مربوط به شستن تراس و سرازیر شدن آب به طبقات پایینتر است.
در بعضی ساختمانها، تراس هر واحد در بالای تراس واحد دیگری قرار دارد. هنگامی که ساکن طبقه بالاتر اقدام به شستوشوی تراس میکند، ممکن است آب به فضای پایینتر بریزد و باعث خیس شدن وسایل، ایجاد آلودگی یا وارد شدن خسارت به همسایه شود.
بهطور کلی، شستوشوی تراس بهخودیخود ممنوع نیست؛ اما استفاده از این فضا نباید موجب ورود خسارت یا ایجاد مزاحمت غیرمتعارف برای دیگر ساکنان شود.
بهتر است هنگام نظافت تراس، از روشهایی استفاده شود که مانع جاری شدن آب به طبقات پایین شوند. همچنین ساکنان باید مراقب باشند آب و مواد شوینده به وسایل همسایگان یا بخشهای دیگر ساختمان آسیب نرسانند.
اگر آب شستوشوی تراس به واحد پایین آسیب بزند، چه باید کرد؟
اگر شستوشوی تراس باعث ورود آب به واحد پایین یا وارد شدن خسارت به اموال همسایه شود، شخص زیاندیده میتواند موضوع را از مسیر قانونی پیگیری کند.
یکی از اقداماتی که در چنین شرایطی مطرح میشود، درخواست تأمین دلیل است. با این کار، وضعیت خسارت و آثار آن توسط مرجع مربوط بررسی و مستند میشود.
پس از آن، در صورت وجود شرایط لازم، فرد زیاندیده میتواند با ارائه مدارک و نظر کارشناسی، برای مطالبه خسارت و هزینه تعمیرات اقدام کند.
برای پیگیری بهتر، توصیه میشود از آثار خسارت عکس تهیه شود، زمان وقوع اتفاق ثبت گردد و در صورت امکان موضوع ابتدا با مدیر ساختمان و همسایه مربوط در میان گذاشته شود.
جمعبندی: قوانین استفاده از تراس آپارتمان
تراس ممکن است بخشی اختصاصی از یک واحد یا جزو مشاعات ساختمان باشد. تشخیص این موضوع به سند مالکیت، صورتمجلس تفکیکی، نحوه دسترسی و وضعیت تأسیسات آن بستگی دارد.
اگر تراس اختصاصی باشد، مالک یا استفادهکننده میتواند در حدود حقوق خود از آن استفاده کند؛ اما همچنان باید حقوق همسایگان و مقررات ساختمان را رعایت کند.
اگر تراس مشاع باشد، هیچ واحدی نمیتواند بدون مجوز و رعایت حقوق سایر مالکان، آن را تصرف کند یا در ساختار و وضعیت آن تغییر ایجاد کند. حتی در مواردی که حق استفاده از تراس به یک واحد اختصاص داده شده باشد، این حق لزوماً اجازه ساختوساز یا تغییرات فیزیکی را به همراه ندارد.
همچنین شستوشوی تراس باید بهگونهای انجام شود که برای همسایگان مزاحمت ایجاد نکند یا به اموال آنها آسیب نرساند. آگاهی از مقررات ثبتی و رعایت حقوق مشترک، مهمترین راه پیشگیری از اختلاف درباره تراس در ساختمانهای آپارتمانی است.








